معنائى كه ما در اينجا آورديم تفسير كرده است . قوله : و خرج به ما لا يفيد : ضمير در « به » به « مفيد » راجع است . قوله : كان قام : يعنى جمله‌اى كه مركّب از ادات شرط و جمله شرطيّه باشد بدون ذكر جواب چه آنكه در اين صورت مخاطب از استماع كلام فائده‌اى نصيبش نمىشود . شرح عربى : و استثنى منه فى شرح التّسهيل نقلا عن سيبويه و غيره بمفيد ما لا يجهله احد نحو النّار حارّة ، فليس بكلام . و لم يصرّح باشتراط كونه مركّبا كما فعل الجزولى كغيره ، للاستغناء عنه ، اذ ليس لنا لفظ مفيد و هو غير مركّب . و اشار الى اشتراط كونه موضوعا اى مقصودا ، ليخرج ما ينطق به النّائم و السّاهى و نحوهما بقوله : كاستقم ، اذ من عادته اعطاء الحكم بالمثال . و قيّد فى التّسهيل « المقصود » بكونه لذاته ، ليخرج المقصود لغيره كجملة الصّلة و الجزاء . ترجمه و شرح : سپس شارح گويد : مصنّف در كتاب شرح تسهيل در حالى كه از سيبويه و غير او نقل كرده گفته است : از كلام و مصاديق آن بايد بواسطه قيد « مفيد » مضمون عبارتى را كه براى احدى مجهول نيست و همگان به آن اطّلاع دارند استثناء نمود مانند : النّار حارّة ( آتش حرارت دارد ) . لذا اين تركيب را كلام نگويند چه آنكه حالت سامع نسبت به قبل از شنيدن و بعد از آن مساوى بوده و از شنيدن اين عبارت فائده‌اى عائدش نشده است حتّى مىتوان گفت : اگر عبارت مذكور را براى اطفال و نابخردان بگويند براى ايشان نيز